Hoạt động giao dịch tài sản mã hóa tại Việt Nam có thể sớm được giám sát chặt chẽ hơn khi dự thảo Luật Phòng, chống rửa tiền bổ sung 15 dấu hiệu nhận diện giao dịch đáng ngờ. Đáng chú ý, hành vi chia nhỏ giao dịch để né ngưỡng báo cáo, sử dụng công cụ ẩn danh hoặc giao dịch với các sàn chưa được cấp phép đều có thể bị đưa vào diện theo dõi nhằm ngăn chặn rửa tiền và tài trợ khủng bố.
Bổ sung dịch vụ tài sản mã hóa vào diện phải báo cáo
Ngày 14/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.
Trình bày tờ trình, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cho biết dự thảo luật lần này bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” vào nhóm đối tượng phải thực hiện chế độ báo cáo, đồng thời xây dựng bộ tiêu chí nhận diện các giao dịch có dấu hiệu bất thường trong lĩnh vực tài sản số.
Động thái này nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý khi thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn thí điểm và phát triển với quy mô ngày càng lớn.
Chia nhỏ giao dịch để né báo cáo có thể bị giám sát
Theo dự thảo, có 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ được áp dụng đối với lĩnh vực tài sản mã hóa.
Trong đó, một trong những dấu hiệu đáng chú ý là việc chia nhỏ giao dịch để giá trị mỗi lần chuyển thấp hơn ngưỡng phải nhận biết khách hàng hoặc ngưỡng báo cáo theo quy định.
Ngoài ra, cơ quan quản lý cũng lưu ý đến các trường hợp:
- Nạp và rút tài sản mã hóa liên tục ngay sau khi mở tài khoản.
- Chuyển tài sản tới các quốc gia hoặc vùng lãnh thổ có nguy cơ cao về rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố mà không có lý do hợp lý.
- Liên tục chuyển đổi giữa tài sản mã hóa và tiền pháp định trong điều kiện giá bất lợi.
Đây đều là những hành vi được đánh giá có nguy cơ bị lợi dụng để che giấu dòng tiền hoặc hợp thức hóa nguồn tài sản.
Ví điện tử ẩn danh, dịch vụ trộn giao dịch cũng nằm trong diện theo dõi
Dự thảo luật cũng bổ sung nhiều dấu hiệu mới liên quan đến công nghệ blockchain và tài sản số.
Cụ thể, cơ quan quản lý sẽ đặc biệt lưu ý các trường hợp:
- Nhiều ví điện tử cùng chuyển tài sản về một địa chỉ trong thời gian ngắn.
- Một tài khoản liên tục phân tán tài sản sang nhiều ví khác nhau.
- Sử dụng các đồng tiền mã hóa có tính năng tăng cường ẩn danh.
- Sử dụng dịch vụ “trộn giao dịch” (mixing service) nhằm che giấu nguồn gốc tài sản.
Bên cạnh đó, các giao dịch với ví hoặc nhà cung cấp dịch vụ từng bị cảnh báo liên quan đến lừa đảo, cờ bạc trực tuyến, tống tiền hoặc tài sản bị đánh cắp cũng sẽ được đưa vào diện giám sát.
Giao dịch với sàn chưa cấp phép có thể bị coi là rủi ro
Theo dự thảo, việc giao dịch với nhà cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa chưa được đăng ký hoặc cấp phép cũng là một trong những dấu hiệu đáng ngờ.
Ngoài ra, các trường hợp sau cũng được cơ quan quản lý lưu ý:
- Truy cập nền tảng thông qua các công cụ ẩn danh.
- Từ chối hoặc trì hoãn cung cấp thông tin định danh khách hàng.
- Không giải trình được nguồn gốc tài sản.
- Giao dịch trên các sàn đặt tại quốc gia hoặc vùng lãnh thổ được xác định là điểm nóng về tội phạm xuyên quốc gia.
- Tài sản hình thành từ các đợt phát hành tiền mã hóa thiếu minh bạch.
Các quy định này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường minh bạch, giảm thiểu nguy cơ lợi dụng tiền mã hóa cho các hoạt động vi phạm pháp luật.
Hoàn thiện khung pháp lý theo chuẩn quốc tế
Theo cơ quan soạn thảo, việc sửa đổi Luật Phòng, chống rửa tiền nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật theo các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính quốc tế (FATF), đồng thời khắc phục những khoảng trống trong quản lý tài sản mã hóa.
Thẩm tra dự luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị tiếp tục làm rõ khái niệm “dịch vụ tài sản mã hóa”, xác định rõ phạm vi các đơn vị phải thực hiện báo cáo, đồng thời hoàn thiện tiêu chí nhận diện giao dịch đáng ngờ theo hướng cụ thể, khả thi và dễ áp dụng.
Cơ quan thẩm tra cũng kiến nghị xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính và Bộ Công an trong hoạt động thanh tra, giám sát và phòng, chống rửa tiền đối với lĩnh vực tài sản số.
Thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang trong giai đoạn thí điểm
Theo quy định hiện hành, tài sản mã hóa là loại tài sản số được tạo lập, lưu trữ và chuyển giao dựa trên công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số.
Việt Nam đang triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong thời gian 5 năm, bắt đầu từ tháng 9/2025. Các hoạt động phát hành, giao dịch và thanh toán được thực hiện bằng đồng Việt Nam (VND). Trong thời gian chưa có chính sách thuế riêng, việc chuyển nhượng và kinh doanh tài sản mã hóa được áp dụng cơ chế thuế tương tự chứng khoán.
Để bảo đảm an toàn hệ thống trong giai đoạn đầu, Chính phủ định hướng chỉ cho phép tối đa 5 doanh nghiệp tham gia thí điểm vận hành sàn giao dịch tài sản mã hóa.
Các doanh nghiệp muốn tham gia phải đáp ứng yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng, cao hơn nhiều so với nhiều lĩnh vực kinh doanh khác. Đồng thời, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài tại các đơn vị này được giới hạn ở mức 49% vốn điều lệ.
Việc bổ sung các quy định mới về phòng, chống rửa tiền được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý minh bạch hơn cho thị trường tài sản mã hóa, góp phần bảo vệ nhà đầu tư, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo điều kiện để lĩnh vực này phát triển theo hướng an toàn, bền vững trong thời gian tới.