Hàng loạt tuyến cao tốc sẽ được nâng lên quy mô hoàn chỉnh, tập trung vào các dự án đang thi công và những hành lang kinh tế trọng điểm
Bộ Xây dựng vừa báo cáo Chính phủ về kế hoạch đầu tư mở rộng hệ thống đường bộ cao tốc được xây dựng theo quy mô phân kỳ. Theo tính toán, tổng nguồn vốn cần huy động để nâng cấp hơn 2.300 km cao tốc trên cả nước lên quy mô hoàn chỉnh lên tới hơn 444.000 tỷ đồng, trong đó ưu tiên những tuyến có nhu cầu vận tải lớn, đang triển khai xây dựng và có khả năng tận dụng hạ tầng hiện hữu.
Hơn 2.300 km cao tốc cần được mở rộng
Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 2.340 km đường cao tốc đã và đang được đầu tư theo quy mô phân kỳ.
Trong số này, khoảng 1.675 km đã đưa vào khai thác hoặc thông xe kỹ thuật, gồm 170 km cao tốc 2 làn xe và 1.505 km cao tốc 4 làn xe hạn chế. Bên cạnh đó, 665 km đang trong quá trình thi công, bao gồm 88 km quy mô 2 làn xe và **577 km quy mô 4 làn xe hạn chế.
Để hoàn thiện mạng lưới theo quy hoạch, Bộ Xây dựng ước tính cần hơn 42.671 tỷ đồng để mở rộng 258 km cao tốc 2 làn xe. Hiện nguồn vốn đã cân đối từ ngân sách và nhà đầu tư đạt khoảng 8.779 tỷ đồng, trong khi ngân sách Trung ương cần bổ sung gần 33.900 tỷ đồng trong giai đoạn 2026 – 2030.
Hơn 400.000 tỷ đồng dành cho các tuyến 4 làn xe hạn chế
Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, nhu cầu đầu tư để nâng cấp 2.082 km lên quy mô từ 4 đến 8 làn xe theo quy hoạch được xác định ở mức khoảng 401.763 tỷ đồng.
Riêng tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông với chiều dài khoảng 1.222 km cần khoảng 199.364 tỷ đồng để mở rộng. Bộ Xây dựng đã nhiều lần báo cáo Chính phủ và đề xuất ưu tiên mở rộng đoạn từ Hà Nội đến TP.HCM, dài khoảng 1.144 km, theo hình thức đầu tư công, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn ngân sách.
Ngoài tuyến Bắc – Nam, khoảng 860 km các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế khác cũng được xác định cần đầu tư mở rộng với tổng kinh phí hơn 202.000 tỷ đồng.
Trong đó, 547 km thuộc các dự án đầu tư công như Tuyên Quang – Phú Thọ, Cao Lãnh – Lộ Tẻ – Rạch Sỏi, Khánh Hòa – Buôn Ma Thuột, Mỹ An – Cao Lãnh – An Hữu, Vành đai 3 TP.HCM và Châu Đốc – Cần Thơ – Sóc Trăng có nhu cầu vốn khoảng 142.910 tỷ đồng.
Đối với 313 km cao tốc đầu tư theo phương thức đối tác công – tư (PPP), gồm các tuyến Vành đai 4 Hà Nội, Dầu Giây – Tân Phú – Bảo Lộc – Liên Khương và Hữu Nghị – Chi Lăng, tổng vốn dự kiến để mở rộng vào khoảng 59.489 tỷ đồng.
Ưu tiên các dự án đang triển khai để tiết kiệm chi phí
Trong bối cảnh nhu cầu vốn rất lớn, Bộ Xây dựng cho rằng cần xác định thứ tự ưu tiên để sử dụng hiệu quả nguồn lực.
Đối với các tuyến cao tốc 2 làn xe, Bộ đề xuất sớm đầu tư mở rộng nhằm nâng cao an toàn giao thông, giảm nguy cơ ùn tắc và đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng.
Với các tuyến 4 làn xe hạn chế, nhóm dự án đang thi công và có chi phí mở rộng thấp sẽ được ưu tiên trước nhằm tận dụng hạ tầng, nhân lực và thiết bị sẵn có, đồng thời giảm chi phí điều chỉnh thiết kế.
Danh sách ưu tiên gồm các tuyến Dầu Giây – Tân Phú, Tân Phú – Bảo Lộc, Bảo Lộc – Liên Khương và đoạn Mỹ An – Cao Lãnh thuộc cao tốc Bắc – Nam phía Tây. Nhu cầu vốn bổ sung từ ngân sách Trung ương cho nhóm dự án này khoảng 3.500 tỷ đồng.
Bên cạnh đó, tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông tiếp tục được đề xuất ưu tiên đầu tư với tổng mức kinh phí sơ bộ khoảng 154.000 tỷ đồng, trong đó nhu cầu vốn từ kế hoạch đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng.
Trong trường hợp nguồn vốn còn hạn chế, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng các đoạn thuộc giai đoạn 2017 – 2020 như Mai Sơn – Bãi Vọt và Nha Trang – Dầu Giây, có tổng chiều dài khoảng 534 km và tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 64.000 tỷ đồng.
6 tiêu chí lựa chọn thứ tự ưu tiên mở rộng cao tốc
Để đảm bảo việc đầu tư đạt hiệu quả cao trong điều kiện nguồn lực có hạn, Bộ Xây dựng đưa ra 6 tiêu chí làm cơ sở lựa chọn các dự án ưu tiên.
Thứ nhất, ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe nhằm đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật và đảm bảo tính đồng bộ của hệ thống.
Thứ hai, ưu tiên những tuyến nằm trên các hành lang kinh tế, vùng động lực và cực tăng trưởng theo Quy hoạch tổng thể quốc gia giai đoạn 2021 – 2030.
Thứ ba, lựa chọn các tuyến có lưu lượng phương tiện tăng nhanh và dự báo sớm vượt năng lực khai thác hiện nay.
Thứ tư, ưu tiên các tuyến kết nối trung tâm kinh tế, khu công nghiệp, khu kinh tế và cảng biển.
Thứ năm, xem xét điều kiện triển khai thực tế như đã hoàn thành giải phóng mặt bằng theo quy hoạch, đang trong quá trình thi công hoặc có nguồn vật liệu xây dựng thuận lợi.
Cuối cùng, ưu tiên các dự án có khả năng huy động nguồn vốn ngoài ngân sách hoặc nhận được sự tham gia hỗ trợ từ ngân sách địa phương.
Theo Bộ Xây dựng, việc mở rộng các tuyến cao tốc hiện hữu không làm tăng chiều dài mạng lưới nhưng sẽ góp phần nâng cao năng lực khai thác, tăng tính kết nối liên vùng, giảm áp lực giao thông và tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn tới.